Một ngày nọ, khi đang ngồi trong nhà nguyện suy niệm về ý nghĩa của con người, tôi tin chắc rằng bạn cũng từng làm điều đó. Nhưng ngay cả khi bạn không làm, Thánh Giáo hoàng Gioan Phaolô II đã suy niệm và viết về điều này trong tác phẩm vĩ đại Thần Học Về Thân Xác (Theology of the Body). Nửa đầu của công trình này về cơ bản trả lời cho câu hỏi: “Làm người có nghĩa là gì?”
Được truyền cảm hứng từ lời cầu nguyện hôm đó, Chúa Thánh Thần đã gửi đến cho tôi từ ghép chữ đầu "I AM BELOVED" (Tôi Được Yêu Thương). Từ ghép này tổng hợp tầm nhìn về con người thành 10 chân lý nền tảng, định hình bản sắc và nhân phẩm con người từ lúc sáng tạo cho đến cõi đời đời. Dưới đây là tóm tắt ngắn gọn dựa trên Kinh Thánh, Giáo Lý Hội Thánh Công Giáo (GLHTCG) và Tuyên ngôn Dignitas Infinita (Nhân Phẩm Vô Hạn) năm 2024 của Giáo hội.
I - Image of God (Hình Ảnh Của Thiên Chúa - Imago Dei)
Bản sắc con người tựa trên sách Sáng Thế 1,27: "Thiên Chúa sáng tạo con người theo hình ảnh mình." Sách Giáo Lý Hội Thánh Công Giáo nhấn mạnh rằng trong mọi loài thọ tạo hữu hình, chỉ con người mới "có khả năng nhận biết và yêu mến Đấng Tạo Hóa của mình" (GLHTCG 356). Tuyên ngôn Dignitas Infinita tái khẳng định rằng hình ảnh Thiên Chúa này trao cho mỗi người một giá trị cố hữu không thể tự làm ra, không thể mất đi, hay bị bất kỳ quyền lực trần thế nào thu hồi. Ngay cả trước khi hình thành bạn trong dạ mẹ, Chúa đã biết bạn (Giê-rê-mi-a 1,5). Bạn được tạo dựng một cách đáng sợ và kỳ diệu (Thánh Vịnh 139,14) bởi Thiên Chúa tình yêu.
A - “Ani-gels”: Sự Kết Hợp Giữa Động Vật Và Thiên Thần
Con người chiếm giữ một vị trí độc nhất trong vũ trụ sáng tạo. Như Sách Giáo Lý ghi nhận, con người hợp nhất cả thế giới vật chất lẫn cõi tâm linh (GLHTCG 355). Chúng ta chia sẻ đời sống sinh học với loài vật, nhưng lại sở hữu một linh hồn tâm linh, bất tử như các thiên thần. Thánh Thomas Aquinas đã mô tả con người như một đường chân trời nơi thể xác và tâm linh gặp nhau, một thọ tạo cắm rễ trên mặt đất nhưng hướng về cõi trời.
M - Male and Female (Nam Và Nữ)
"Nam nữ Người tạo dựng nên họ" (Sáng Thế 1,27). Giáo hội dạy rằng sự khác biệt giới tính là một quà tặng cố ý từ Thiên Chúa, phản ánh sự khôn ngoan và tốt lành của NgườI (GLHTCG 369). Nam và nữ được tạo dựng trong sự bình đẳng hoàn toàn với tư cách là con người, nhưng mang sự bổ túc năng động cho nhau. Dignitas Infinita khẳng định quà tặng này, lưu ý rằng việc chấp nhận thực tại sinh học là nam hay nữ tôn vinh thiết kế của Đấng Tạo Hóa và làm nền tảng cho các mối quan hệ nhân sinh.
B - Body and Soul Unity (Sự Hợp Nhất Thân Xác Và Linh Hồn)
Con người không phải là những linh hồn bị mắc kẹt trong chiếc hộp thể xác, cũng không phải là những cỗ máy sinh học thuần túy. Như Sách Giáo Lý giải thích: "Thân xác con người chia sẻ phẩm giá của 'hình ảnh Thiên Chúa': nó là một thân xác con người chính vì nó được sống động bởi một linh hồn tâm linh" (GLHTCG 364). Dignitas Infinita cảnh báo chống lại quan điểm nhị nguyên hiện đại vốn coi thân xác chỉ là vật chất có thể vứt bỏ, đồng thời nhấn mạnh rằng những gì ảnh hưởng đến thân xác đều chạm đến linh hồn.
E — Exchange of Love (Sự Trao Đổi Tình Yêu)
Con người được tạo ra để hiệp thông. Sách Sáng Thế tiết lộ: "Con người ở một mình thì không tốt" (Sáng Thế 2,18). Vì chính Thiên Chúa là Ba Ngôi là một sự trao đổi tình yêu vĩnh cửu nên con người được thiết kế để phản ánh tình yêu đó. Dignitas Infinita lưu ý rằng nhân phẩm thể hiện trọn vẹn nhất khi chúng ta hiến trao chính mình trong tình yêu hy sinh, tìm kiếm điều tốt đẹp cho người khác trong gia đình, tình bạn và cộng đồng. Thánh Gioan Phaolô II đã dạy rằng chúng ta phản ánh hình ảnh Thiên Chúa đặc biệt nhất là trong những khoảnh khắc hiệp thông.
L - Limited Power and Freedom (Quyền Lực Và Tự Do Có Hạn Mức)
Thiên Chúa ban cho con người tự do thực sự, nhưng đó không phải là tự do tuyệt đối. Sáng Thế chương 2 cảnh báo về việc ăn trái của cây biết điều thiện điều ác - một lời nhắc nhở về giới hạn của loài thọ tạo. Sách Giáo Lý dạy rằng tự do chân chính không phải là khả năng làm bất cứ điều gì mình muốn, mà là năng lực lựa chọn điều tốt lành (GLHTCG 1731). Dignitas Infinita chỉ ra rằng khi tự do tách rời khỏi sự thật mỏng giòn và bản chất hạn hẹp của con người, nó sẽ thoái hóa thành sự tự hủy hoại.
O - Own Sake (Vì Chính Bản Thân Con Người)
Công đồng Vatican II đã tuyên bố nổi tiếng rằng con người là "sinh linh duy nhất trên trần gian mà Thiên Chúa đã muốn vì chính bản thân nó" (Gaudium et Spes, 24; GLHTCG 356). Con người không bao giờ là công cụ, tài nguyên hay phương tiện để phục vụ cho các mục đích kinh tế hay trị an. Dignitas Infinita củng cố lập trường phê phán sự bóc hốt bao gồm nạn buôn người, nghèo đói và chiến tranh - dựa trên chân lý này: mỗi người phải được đối xử như một mục đích, không bao giờ là một phương tiện.
V - Very Good (Rất Tốt Đẹp)
Sau khi tạo dựng con người, Thiên Chúa nhìn xem mọi sự Người đã làm và tuyên bố nó "rất tốt đẹp" (Sáng Thế 1,31). Dù tội lỗi đã xâm nhập vào thế gian, bản tính con người về bản chất vẫn tốt đẹp, dù đã bị tổn thương. Sách Giáo Lý nhắc nhở chúng ta rằng sự cứu rỗi trong Chúa Giêsu Kitô khôi phục và nâng cao sự tốt đẹp nguyên thủy này (GLHTCG 1701), tái khẳng định sự cao quý của sự sống con người.
E - Eternal Destiny (Vận Mệnh Vĩnh Cửu)
Cuộc sống con người không kết thúc ở cái chết thể xác. Thiên Chúa tạo dựng chúng ta để chia sẻ sự sống thần linh vĩnh cửu của Ngài, và chúng ta không bao giờ ngừng tìm kiếm hạnh phúc mà chúng ta chỉ có thể tìm thấy nơi Thiên Chúa (GLHTCG 366, 27). Thánh Augustinô đã đúc kết nỗi khát khao này: "Lạy Chúa, Chúa đã tạo dựng con cho Chúa, và tâm hồn con còn xao xuyến cho đến khi được nghỉ yên trong Chúa." Dignitas Infinita nhấn mạnh rằng vận mệnh vĩnh cửu trên thiên đàng trao cho cuộc sống trần thế ý nghĩa tối hậu và sự cấp thiết của nó.
D - Dignity is Infinite and Desire is Infinite (Nhân Phẩm Vô Hạn Và Khát Khao Vô Hạn)
Tuyên ngôn Dignitas Infinita lấy tiêu đề từ một cụm từ của Đức Giáo hoàng Thánh Gioan Phaolô II, khẳng định rằng nhân phẩm con người là "vô hạn", bắt nguồn từ giá trị vô hạn mà Thiên Chúa đặt vào mỗi người. Song hành với nhân phẩm vô hạn này là một khát khao vô hạn: trái tim con người sở hữu khả năng đón nhận sự thật, cái thiện và tình yêu mà không thực tại trần thế hữu hạn nào có thể lấp đầy. Chỉ có Thiên Chúa vô hạn mới có thể làm thỏa mãn những khao khát vô hạn mà Ngài đã đặt vào trong chúng ta.
Vì vậy, lần tới khi bạn suy niệm về phẩm giá của chính mình và của mọi người xung quanh, hãy tự nói với bản thân: "I AM BELOVED" (Tôi Được Yêu Thương) và hãy nghỉ yên trong chân lý tuyệt đẹp đó!